Respon Presiden PPMM Berkaitan Kes Nasab Anak Tak Sah Taraf

Saya merujuk kepada penghakiman Mahkamah Rayuan baru-baru ini  di dalam kes Rayuan No W-01(A)-365-09/2016 (Nama Pihak Perayu dirahsiakan Mahkamah) mengenai kesahan meletakkan bin bagi anak tak sah taraf kepada bapa biologi anak tersebut.

Penghakiman Mahkamah Rayuan tersebut  dibuat berdasarkan seksyen 13 Akta Pendaftaran Kelahiran dan Kematian 1957 yang membenarkan pendaftaran anak tak sahtaraf dibinkan kepada nama bapa biologi  jika kedua ibubapa bersetuju.

Penghakiman tersebut juga mengambilkira bahawa menurut Hukum Syarak anak tak sah taraf mempunyai limitasi tertentu seperti hak untuk mewarisi dan sebagainya.

Selanjutnya isu hak pewarisan  di kalangan orang Islam  mestilah diputuskan di mahkamah syariah jika kesahtarafan dicabar.

Orang yang menuntut pewarisan mestilah menentukan dia adalah anak sah taraf.

Secara ringkas alasan Mahkamah Rayuan antara lainnya adalah seperti berikut:

  1. Pendaftaran tersebut adalah dibenarkan di dalam seksyen 2 Akta tersebut dan
  2. Mengelakkan stigma dan kesan psikologi kepada anak-anak tersebut.

Setelah meneliti penghakiman tersebut timbul persoalan adakah seksyen 13A Akta tersebut adalah berperlembagaan kerana isu sah taraf anak adalah dalam bidangkuasa negeri melalui undang-undang negeri.

Walaupun dijelaskan di dalam penghakiman tersebut ia hanya berkaitan pendaftaran tetapi kesannya akan turut menyentuh kesahtarafan anak, pewarisan dan sebagainya yang tidak dapat dinafikan adalah bidangkuasa mahkamah syariah.

Namun sebagaimana yang sedia maklum Mahkamah Rayuan tidak boleh mengisytiharkan ketidak berperlembagaan sesuatu undang-undang.

Pendekatan simplistik Mahkamah Rayuan dengan hanya mengambilkira kuasa di dalam Akta Pendaftaran tersebut boleh mengundang pelbagai polemik dan memusnahkan institusi keluarga orang Islam.

Akta tersebut tidak boleh dibaca secara berasingan dengan undang-undang lain termasuklah Perlembagaan Persekutuan dan undang-undang Islam yang sah berkuatkuasa.

Seksyen 110 hingga 119 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 memperuntukkan tentang kesahtarafan anak.

Seksyen 110 khususnya adalah berkaitan dengan siapakah yang dikaitkan sebagai bapa bagi orang Islam.

Isu kelahiran lebih empat tahun selepas pembubaran perkahwinan, kelahiran selepas pengakuan bahawa iddah telah tamat, persetubuhan syubhah dan banyak lagi diperuntukkan di dalam Akta Undang-Undang Keluarga  Islam tersebut yang seharusnya menjadi panduan kepada undang-undang lain kerana Akta Undang-Undang Keluarga Islam ini adalah undang-undang spesifik untuk orang Islam manakala Akta Pendaftaran Kelahiran dan Kematian 1957  adalah undang-undang yang lebih umum.

Oleh yang demikian saya mendesak Kerajaan Persekutuan agar meminda Akta ini bagi menghormati Islam sebagai agama bagi Persekutuan selaras dengan Perkara 3 Perlembagaan Persekutuan dan mengecualikan pemakaian sebahagian daripada Akta ini yang bertentangan dengan Hukum Syarak kepada orang Islam.

Malah sumpah Yang Di Pertuan Agong di dalam Jadual Keempat Perlembagaan Persekutuan untuk memelihara agama Islam pada setiap masa juga akan hanya menjadi dekorasi yang tidak diberikan efek undang-undang melalui penghakiman tersebut.

Semua peruntukan mengenai kesahtarafan anak yang bertentangan dengan Hukum Syarak hendaklah dipinda agar tidak terpakai kepada orang Islam.

Kerajaan juga boleh mengambil tidakan lain seperti tidak menghadkan bin kepada Abdullah sahaja (boleh juga dibinkan dengan Abdul Rahman, Abdul Rahim ataupun apa-apa nama lain yang sesuai) untuk mengelakkan stigma tersebut.

Ketika ini di mahkamah syariah terdapat kes-kes pembahagian harta pusaka yang mana suatu pihak mendakwa seorang itu tidak layak mewarisi kerana bukan anak sah taraf ataupun hanya anak angkat tetapi dibinkan kepada bapa biologi atau bapa angkat.

Kes begini agak sukar diselesaikan sehingga ada yang memerlukan keterangan pakar DNA bagi mengesahkan talian darah bagi anak angkat.

Selanjutnya saya berpandangan adalah tidak wajar mahkamah membuat keputusan semata-mata berdasarkan stigma dan kesan psikologi kepada anak tak sahtaraf dan membelakangi Hukum Syarak.

Dengan keputusan sebegini akan mengundang lebih banyak polemik di dalam masyarakat di mana isu pewarisan ketidak sahtaraf anak dan lain-lain menjadi lebih sukar dibuktikan di mahkamah.

Walaupun Mahkamah Rayuan mengatakan ianya hanya isu pendaftaran tetapi kesannya sangat melata akan dirasakan oleh semua orang Islam kelak.

Saya juga mengucapkan terima kaseh kepada Jabatan Peguam Negara yang telah menyatakan akan memohon kebenaran merayu kepada Mahkamah Persekutuan agar isu ini dapat dimuktamadkan oleh mahkamah tertinggi negara.

Mudah-mudah Mahkamah Persekutuan akan memberi keputusan yang lebih menepati Hukum Syarak.

Dato’ Haji Zainul Rijal Abu Bakar
Presiden Persatuan Peguam-Peguam Muslim Malaysia
28 Julai 2017

Ulasan Berkaitan Kes Nasab Anak Tak Sah Taraf

KUALA LUMPUR 28 Julai 2017: Keputusan Mahkamah Rayuan yang membenarkan pasangan Islam menasabkan anak tak sah taraf mereka dibinkan kepada nama bapanya menimbulkan perdebatan hebat di kalangan rakyat Malaysia.

Penulis tidak berhasrat untuk membincangkan tentang perbezaan pendapat antara mazhab-mazhab kerana ianya telah banyak dibahaskan secara mendalam.

Namun, penulis terpanggil untuk mengulas tentang alasan yang diberikan oleh panel tiga hakim iaitu Datuk Abdul Rahman Sebli, Datuk Tengku Maimum Tuan Mat dan Puan Sri Zaleha Yusof.

Terdapat dua(2) alasan yang dikemukakan oleh Mahkamah Rayuan dalam alasan penghakimannya iaitu:

1. Seksyen 13A (2) Akta Pendaftaran Kelahiran dan Kematian 1957 turut terpakai kepada anak tak sah taraf bagi pasangan yang beragama Islam

Seksyen tersebut merujuk kepada nama keluarga atau “surname” bagi seseorang anak:-

“13(2) The surname, if any, to be entered in respect of an illegitimate child …. where the person acknowledging himself to be the father of the child … the surname may be the surname of that person.”

Adakah surname (nama keluarga) ini sama dengan bin/binti?

Jika diteliti alasan mahkamah rayuan, panel tersebut berpendapat bahawa “nama keluarga” atau “surname” ini adalah sama dengan penggunaan bin/binti yang diamalkan oleh umat Islam di Malaysia.

Hakim dalam keputusannya menyatakan “sekiranya dia seorang anak sah taraf, seksyen 13A (1) terpakai, jika dia seorang kanak-kanak yang tidak sah taraf, seksyen 13A (2) juga terpakai, ia tidak boleh lebih daripada itu”.

Di sini jelas bahawa panel rayuan dipercayai mengambil jalan mudah apabila membenarkan rayuan pasangan tersebut tanpa penelitian mendalam terhadap kehendak peruntukkan 13A (2) itu sendiri.

Mengikut amalan penggunaan “surname” ini, ianya lebih kepada nama keluarga yang bersifat turun temurun, misalnya penggunaan nama “Wong” dalam masyarakat Cina.

Seluruh ahli keluarga mereka termasuk moyang, datuk dan cucu menggunakan “Wong” di dalam nama mereka.

Anak tak sah taraf juga boleh menggunakan nama “Wong” tersebut sekiranya mendapat persetujuan dari bapa biologinya.

Apa yang paling utama untuk difahami, “Wong” ini bukanlah nama bapa biologi anak tersebut tetapi nama keluarga yang digunapakai oleh semua kaum kerabat “Wong”.

Seksyen 13A merujuk kepada perkara ini dan hanya terpakai kepada keluarga yang mempunyai nama keluarga, sebab itu dinyatakan “if any”. 

Penggunaan bin/binti dalam masyarakat melayu Islam di Malaysia merujuk kepada bapa si anak yang diiktiraf oleh syarak.

Penulis berpendapat, pihak yang menyamakan penggunaan bin/binti dengan “surname” adalah tindakan terburu-buru dan terkeluar daripada hasrat sebenar peruntukan tersebut.

2. Ketua Pengarah Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) Tidak Terikat Dengan Fatwa Yang Dikeluarkan Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan

Panel rayuan turut memutuskan bahawa Ketua Pengarah JPN tidak terikat dengan fatwa yang dikeluarkan oleh Majlis Fatwa Kebangsaan pada 1981 dan 2003.

Menurut panel tersebut, fatwa yang dikeluarkan pada tahun 2003 bertujuan untuk mengesahkan status kanak-kanak itu dalam persoalan mengenai harta pusaka dan hubungan keluarga dalam hal berkaitan perkahwinan sahaja.

Tambah mereka, fatwa yang dikeluarkan tiada kaitan dengan tugas berkanun Ketua Pengarah JPN di bawah Akta Pendaftaran Kelahiran dan Kematian 1957 untuk mendaftarkan kelahiran dan kematian di negeri-negeri Malaysia Barat.

Dari segi perundangan sivil, penulis bersetuju dengan alasan yang diberikan panel rayuan tersebut.

Sememangnya Ketua Pengarah JPN tidak terikat dengan mana-mana fatwa yang dikeluarkan.

Namun harus diingat, fungsi sesuatu fatwa itu dikeluarkan bagi menjelaskan sesuatu hukum kepada masyarakat Islam di Malaysia.

Adalah menjadi tanggungjawab Ketua Pengarah JPN supaya segala peraturan dan kaedah di Jabatan beliau ketuai menjalankan fungsi mengikut lunas-lunas Islam sekiranya ianya berkaitan dengan orang Islam kerana semua maklum bahawa Islam adalah Agama Persekutuan.

Pekeliling JPN 8/2009 yang dikeluarkan oleh Jabatan Pendaftaran Negara tidak bertentangan dengan mana-mana peruntukkan undang-undang yang berjalan pada hari ini.

Panel rayuan seharusnya bertindak serupa dengan mengambil pandangan pakar-pakar dalam perundangan syariah sebelum memutuskan sesuatu perkara yang berkaitan dengan maslahah umum.

Jika kita imbas kembali sewaktu pemerintahan British, Hakim pada waktu tersebut pernah memanggil mufti bagi mengetahui tentang sesuatu perkara yang berkaitan dengan orang Islam.

Persoalannya sekarang, kenapa hakim yang beragama Islam tidak menggunakan kaedah yang sama?

Cadangan Penyelesaian 

1. Pinda Undang-undang Yang Kabur dan Kurang Jelas

Undang-undang ciptaan manusia sudah tentu tidak boleh lari dari kelompongan.

Pihak kerajaan yang ada pada hari ini sewajarnya mengambil tindakan proaktif dengan meminda mana-mana akta yang kabur dan kurang jelas supaya selari dengan undang-undang Islam.

Setiap permasalahan yang berkaitan dengan umat Islam secara umum perlu mengambil kira pandangan dari pakar-pakar yang diiktiraf seperti Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan.

Jawatankuasa ini bukanlah pendapat satu individu malahan telah diperdebat dan dibincangkan secara mendalam oleh sekumpulan pakar yang diiktiraf oleh Sultan dan Raja Melayu.

2. Wujudkan Kad Pengenalan Khas Anak Tak Sah Taraf

Seandainya nanti Mahkamah Persekutuan mengekalkan keputusan Mahkamah Rayuan, satu mekanisme perlu diwujudkan bagi membezakan antara anak sah taraf dengan anak tak sah taraf.

Perbezaan ini perlu bagi mengelakkan kemudharatan berpanjangan terutama dalam bab perwalian dan perwarisan.

Anak tak sah taraf ini jika dibinkan kepada nama bapanya, mestilah kad pengenalannya nanti mempunyai simbol atau tanda tertentu, yang dapat membezakan statusnya pada masa akan datang. 

Cadangan ini bagi menyelesaikan isu maruah anak tak sah taraf yang sebelum ini dibinkan kepada “Abdullah”. 

Waallahualam..